Nghị định 14/2026/NĐ-CP: Cơ hội và thách thức cho ngành thí nghiệm xây dựng

MEng. Nguyễn Chí Tiên - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn Công nghệ Xây dựng Sài Gòn (SACOTEC)

I. Tổng quan

Nghị định 14/2026/NĐ-CP của Chính phủ đang tạo ra những thay đổi quan trọng trong lĩnh vực thí nghiệm và kiểm định xây dựng tại Việt Nam.

Không chỉ siết chặt điều kiện hoạt động, nghị định còn đặt ra yêu cầu cao hơn về:

• Năng lực phòng thí nghiệm
• Tính pháp lý của kết quả thí nghiệm
• Hệ thống quản lý chất lượng (ISO/IEC 17025)

 Điều này dẫn đến một bước chuyển lớn:
Từ cạnh tranh giá → cạnh tranh năng lực và uy tín

🚀 Cơ hội cho doanh nghiệp thí nghiệm xây dựng

1. Thanh lọc thị trường – Doanh nghiệp người thật - việc thật chuẩn lên ngôi

Nghị định 14/2026/NĐ-CP giúp loại bỏ những hạn chế còn tồn tại lâu nay:

• Phòng thí nghiệm không đủ năng lực;
• Đơn vị hoạt động “mượn danh”;
• Dịch vụ giá rẻ nhưng thiếu kiểm soát chất lượng...

 Kết quả:

• Doanh nghiệp uy tín tăng thị phần
• Giá dịch vụ ổn định hơn
• Chủ đầu tư ưu tiên chất lượng thay vì chi phí thấp

2. Gia tăng nhu cầu kiểm định và thí nghiệm chuyên sâu, chuyên nghiệp với phương án và chi phí tối ưu

Các yêu cầu kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn và tần suất kiểm tra sẽ gia tăng thêm, từ đó sẽ thúc đẩy các phương pháp không phá hủy và ứng dụng công nghệ mới như: Thí nghiệm PDA, PIT, CSL...;Kiểm tra không phá hủy (NDT), Quan trắc lún, biến dạng, ứng suất lên ngôi. Xóa bỏ các tư duy lối mòn cũ và đây là cơ hội lớn để mở rộng dịch vụ giá trị cao.

3. Cơ hội để các phòng thí nghiệm mở rộng thị trường quốc tế

Doanh nghiệp cần đầu tư và công nhận phòng thí nghiệm đạt chuẩn: Hướng tới các chuẩn mực công nhận ISO/IEC 17025 và Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (ILAC MRA) để có thể:

• Tham gia dự án FDI
• Làm việc với tổng thầu quốc tế
• Xuất báo cáo có giá trị toàn cầu

4. Tăng cường giá trị thương hiệu

Trong bối cảnh thị trường được “làm sạch”, những Doanh nghiệp có thương hiệu mạnh sẽ:

• Trở thành lựa chọn ưu tiên
• Tăng độ tin cậy với chủ đầu tư
• Dễ mở rộng quy mô và dịch vụ

5. Thúc đẩy chuyển đổi số ngành thí nghiệm

Nghị định cũng có quy định yêu cầu: Lưu trữ dữ liệu, Truy xuất kết quả và Quản lý hồ sơ chặt chẽ. Đây là cơ hội để đề xuất với cấp trên để triển khai: Hệ thống LIMS, QR code cho kết quả thí nghiệm, Dashboard quản lý mẫu và thiết bị

⚠️ Các thách thức và rủi ro đối với các doanh nghiệp thí nghiệm

1. Gia tăng chi phí vận hành

Để thực hiện chuẩn theo yêu cầu của Nghị định 14/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp phải đầu tư và duy trì bắt buộc các yêu cầu: Hiệu chuẩn thiết bị định kỳ; Đào tạo nhân sự; Xây dựng và duy trì ISO/EIC 17025 .....

Theo kinh nghiệm thực hiện của SACOTEC, các chi phí duy trì này tăng lên khoảng 15% so với trước đây. Trong tình hình kinh tế có nhiều biến động, khoảng chi phí này là không nhỏ đối với doanh nghiệp Việt Nam.

2. Rủi ro pháp lý cao hơn đối với các doanh nghiệp thí nghiệm và kiểm định

Khác biệt lớn nhất so với các quy định trước là các kết quả thí nghiệm giờ đây: Gắn trực tiếp với trách nhiệm công trình và chủ đầu tư dự án và người phê duyệt lựa chọn đơn vị thí nghiệm cho dự án. Nếu dự án có phòng thí nghiệm có sai sót hoặc sai phạm thì dự án: Có thể bị đình chỉ hoạt động; Đối mặt với rủi ro pháp lý và Ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của đơn vị thí nghiệm và các bên liên qua trong dự án.

3. Áp lực nâng cao năng lực nhân sự cho các đơn vị

Nghị định 14/2026/NĐ-CP yêu cầu: Nhân sự phải có chứng chỉ và được đào tạo bài bản. Các nhân sự phải được đòa tạo tại các đơn vị đã được công bố. Thực trạng hiện nay tại các đơn vị: Nhân sự đa số là mượn của đơn vị khác hoặc đôi khi là sử dụng bằng cấp và chứng chỉ bất hợp pháp. Các đơn vị phần lớn đang thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao và đào tạo bài bản. Phần lớn nhân sự không được đào tạo mà chỉ là hình thức "cầm tay chỉ việc". Để đào tạo được nguồn lực nhân sự chất lượng thì chi phí doanh nghiệp để đào nhân sự tăng mạnh. Sau khi đào tạo nhân sự hoàn thành xảy ra tình trạng nhảy việc nên các doanh nghiệp không thật sự đầu tư vào khoản này.

4. Cạnh tranh khốc liệt về năng lực giữa các đơn vị thí nghiệm

Trong tương lai, thị trường chuyển sang cạnh tranh về các yếu tố chính: Nhân sự, Thiết bị, Quy trình, Hệ thống quản lý và Uy tín thương hiệu. Đối với các  doanh nghiệp không nâng cấp và phát triển sẽ bị loại bỏ hoặc đối mặt với các rủi ro pháp lý.

📈 Dự báo xu hướng ngành thí nghiệm xây dựng 2026–2030

• Trong thời gian tới, các đơn vị thí nghiệm sẽ  phân hóa rõ rệt theo 3 nhóm:
  • Doanh nghiệp chuẩn quốc tế: Các đơn vị có đầy đủ máy móc, thiết bị và quy trình chuẩn; được công nhận ISO/EIC 17025:2017 và có dấu thừa nhận lẫn nhau như ILAC-MRA; IAF... 
  • Doanh nghiệp chuẩn trong nước: Các đơn vị có đầy đủ thiết bị, nhân sự, quy trình nhưng chưa được công nhận ISO/EIC 17025:2017.
  • Doanh nghiệp bị đào thải: Những doanh nghiệp không đáp ứng yêu cầu, những doanh nghiệp 
• Dịch vụ chuyển từ đơn lẻ → giải pháp tổng thể bao gồm Tư vấn - Thí nghiệm - Chứng nhận;
• Tăng cường số hóa dữ liệu và quản lý chất lượng: Kết quả có thể truy xuất và công khai, minh bạch.

🎯Các giải pháp cho doanh nghiệp thí nghiệm

Ngắn hạn (Tối đa 1 năm): 

Trong thời gian ngắn hạn, các doanh nghiệp cần phải:

• Rà soát năng lực phòng thí nghiệm: Bổ sung đầu tư máy móc nhân sự các chỉ tiêu thí nghiệm đã công bố;
• Chuẩn hóa quy trình theo nghị định: Các quy trình cần phải chuẩn hóa và duy trì;
• Đánh giá lại hệ thống ISO: Thuê đơn vị chuyên đánh giá để duy trì hàng năm.

Trung hạn (1-:-3 năm)

• Đầu tư thiết bị hiện đại
• Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu
• Phát triển đội ngũ kỹ sư chuyên sâu

Dài hạn (3-:-5 năm)

• Hướng tới ILAC MRA
• Mở rộng thị trường quốc tế
• Xây dựng thương hiệu bền vững

✅ Kết luận

Nghị định 14/2026/NĐ-CP không chỉ là quy định pháp lý – mà là bước tái cấu trúc toàn ngành.

👉 Doanh nghiệp sẽ chỉ tồn tại nếu:

• Có hệ thống quản lý thực chất
• Có năng lực kỹ thuật vững
• Có dữ liệu minh bạch
• Có thương hiệu uy tín