XÂY DỰNG HỆ THỐNG ISO/IEC 17025:2017 CHO THÍ NGHIỆM CỌC TẠI HIỆN TRƯỜNG – TẠI SAO KHÔNG?
NGUYỄN CHÍ TIÊN (SACOTEC)
I. Đặt vấn đề
Trong ngành xây dựng, nhiều người cho rằng đạt được ISO/IEC 17025:2017 đơn giản chỉ là sở hữu một phòng thí nghiệm hiện đại, vài bộ thiết bị được hiệu chuẩn định kỳ và một bộ hồ sơ quản lý đầy đủ. Nhưng đó mới chỉ là một nửa câu chuyện.
Đối với các phép thử trong phòng, mọi thứ gần như được kiểm soát hoàn toàn: Nhiệt độ ổn định; Độ ẩm được giám sát; Thiết bị đặt cố định; Nhân sự làm việc tập trung; Môi trường thử nghiệm được tiêu chuẩn hóa.
Còn đối với thí nghiệm cọc tại hiện trường? Các thí nghiệm tại hiện trường thì ngược lại: Không có phòng điều hòa, Không có môi trường chuẩn, Không có điều kiện lý tưởng và gần như không có ngày nào giống ngày nào. Mỗi dự án là một phòng thí nghiệm khổng lồ ngoài trời, nơi mọi yếu tố đều thay đổi từng giờ. Chính vì vậy, xây dựng hệ thống ISO/IEC 17025:2017 cho các phép thử hiện trường chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản.
Và đó cũng là lý do tại sao không nhiều đơn vị có thể làm được.
II. Thí nghiệm cọc hiện trường – Một “phòng thí nghiệm di động” rộng bằng cả thế giới
Khi thực hiện các thí nghiệm hiện trường nhưThí nghiệm nén tĩnh cọc; PDA; PIT; Siêu âm cọc CSL; Koden Test; Thử nhổ cọc; Thử tải ngang.... thì phòng thí nghiệm không còn nằm trong bốn bức tường nữa. Mà nó thực hiện ở phạm vi và điều kiện thực hiện của các thí nghiệm này là:
- Nó trải dài trên toàn bộ công trường.
- Kỹ sư phải làm việc dưới cái nắng 40°C của miền Trung.
- Dưới cơn mưa bất chợt của miền Nam.
- Giữa tiếng búa rung, máy khoan cọc nhồi, xe bơm bê tông và hàng trăm công nhân đang thi công xung quanh.
Trong điều kiện như vậy, câu hỏi đặt ra không phải là: "Làm thế nào để có kết quả?" mà là: "Làm thế nào để tạo ra một kết quả đáng tin cậy?"
Đó chính là triết lý cốt lõi của ISO/IEC 17025. Các vấn đề khó khăn phải gặp phải khi thực hiện các thí nghiệm này tại hiện trường theo ISO 17025 đó là: Khó nhất không phải là mua thiết bị, mà là kiểm soát được sự thay đổi. Một máy PDA có thể trị giá hàng tỷ đồng, một hệ thống siêu âm cọc nhiều kênh có thể được nhập khẩu từ Mỹ hoặc Nhật Bản.
Nhưng thiết bị tốt không đồng nghĩa với kết quả tốt. Ví dụ như: Một đầu cảm biến lắp không đúng; Một bề mặt cọc chưa được xử lý phù hợp; Một dây tín hiệu bị ảnh hưởng bởi môi trường; Một đồng hồ áp lực chưa được kiểm tra trung gian; Hoặc đơn giản chỉ là một kỹ thuật viên bỏ qua một bước trong quy trình. Thì tất cả đều có thể làm thay đổi kết quả. Nhưng mà đó là điều mà ISO/IEC 17025 đặc biệt quan tâm. Tiêu chuẩn ISO 17025 không chỉ yêu cầu thiết bị được hiệu chuẩn mà yêu cầu toàn bộ quá trình tạo ra kết quả phải được kiểm soát.
Điều khó nhất của ISO 17025 nằm ở con người, là những người trực tiếp thực hiện các thí nghiệm hiện trường. Thiết bị có thể mua được nhưng năng lực thì không. Một kỹ sư PDA giỏi không chỉ biết gắn cảm biến; Một kỹ sư nén tĩnh không chỉ biết đọc đồng hồ; Một chuyên gia Koden không chỉ biết vận hành thiết bị. Họ phải hiểu: Tiêu chuẩn, cơ học nền móng, sai số đo lường, truy xuất nguồn gốc, đánh giá độ không đảm bảo đo, nhận diện các rủi ro và cơ hội, phân tích dữ liệu và quan trọng hơn cả là tính liêm chính nghề nghiệp. Bởi cuối cùng, kết quả thí nghiệm không được tạo ra bởi máy móc mà được tạo ra bởi con người. Phải khẳng định rằng, một hệ thống chất lượng mạnh phải bắt đầu từ năng lực của đội ngũ.
Kiểm soát thiết bị tại hiện trường khó hơn trong phòng thí nghiệm gấp nhiều lần. Trong phòng thí nghiệm, thiết bị nằm yên một chỗ. Nhưng đối với SACOTEC, hàng trăm thiết bị liên tục di chuyển hàng chục nghìn kilomet mỗi năm. Chúng phải đối mặt với: Va đập khi vận chuyển; Nhiệt độ môi trường thay đổi liên tục; Độ ẩm cao; Bùn đất; Nước mưa; Nguồn điện không ổn định; Điều kiện thi công khắc nghiệt. Do đó, hiệu chuẩn định kỳ là chưa đủ và ISO/IEC 17025 yêu cầu: Kiểm tra trước khi sử dụng; Kiểm tra trung gian; Bảo trì định kỳ; Xác nhận tình trạng thiết bị; Truy xuất nguồn gốc đo lường; Hồ sơ sử dụng và lịch sử bảo dưỡng. Điều đó đồng nghĩa với việc quản lý thiết bị hiện trường phức tạp hơn rất nhiều lần so với việc quản lý một phòng thí nghiệm cố định.
Sai số lớn nhất đôi khi không đến từ máy móc mà nó đến từ môi trường, nó đến từ áp lực tiến độ, nó đến từ sự chủ quan, nó đến từ những “kinh nghiệm truyền miệng” và đôi khi, nó đến từ sự dễ dãi.... và ISO/IEC 17025 sinh ra để loại bỏ những điều đó. Bằng cách thay thế: “Làm theo kinh nghiệm” bằng
“Làm theo hệ thống”; “Tin tưởng cảm tính” bằng “Tin tưởng dữ liệu; “Người nào làm cũng được” bằng “Người có năng lực được chứng minh”.
Và điều khó nhất của ISO 17025 là duy trì nó mỗi ngày. Chứng nhận chỉ là điểm khởi đầu của một hệ thống và điều khó nhất là duy trì hệ thống đó. Với các yêu cầu về việc duy trì một hệ thống 365 ngày mỗi năm; trên hàng trăm công trình, với hàng nghìn phép thử, với hàng chục kỹ sư, với hàng trăm thiết bị. Đó là lý do vì sao ISO/IEC 17025 không phải là một tấm giấy chứng nhận mà nó là văn hóa chất lượng, là tư duy kỹ thuật, là sự liêm chính nghề nghiệp, là trách nhiệm đối với từng kết quả được phát hành.
III. SACOTEC – Không chỉ đạt ISO/IEC 17025:2017, mà xây dựng cả một hệ thống chất lượng cho thí nghiệm cọc hiện trường
Việc được VACI công nhận phù hợp ISO/IEC 17025:2017 là kết quả của nhiều năm xây dựng hệ thống quản lý chất lượng một cách nghiêm túc. Đằng sau chứng nhận đó là hàng trăm quy trình và biểu mẫu; hệ thống đánh giá rủi ro; ma trận năng lực nhân sự; hệ thống quản lý thiết bị và kiểm tra trung gian; quy trình kiểm soát dữ liệu nhiều cấp; cơ chế truy xuất nguồn gốc kết quả; văn hóa liêm chính và khách quan theo yêu cầu của ISO/IEC 17025.
Ngày nay, SACOTEC tự hào là một trong những đơn vị tiên phong tại Việt Nam xây dựng hệ thống quản lý chất lượng cho các phép thử cọc và kiểm định hiện trường theo thông lệ quốc tế. Bởi chúng tôi hiểu rằng: Giá trị của một kết quả thí nghiệm không nằm ở con số trên báo cáo mà giá trị thực sự nằm ở niềm tin mà khách hàng đặt vào kết quả đó và niềm tin ấy chỉ có thể được tạo ra bằng một hệ thống chất lượng đủ mạnh.
Thí nghiệm và kiểm định xây dựng theo chuẩn quốc tế
Đồng hành cùng các dự án trên toàn Việt Nam và khu vực Châu Á
